کشاورزی استان فارس
- افسانه عمادی
استان فارس به دلیل وسعت زیاد، تنوع اقلیمی و گستردگی زمین‌های زراعی و باغی، یکی از طلایی‌ترین استان‌های کشاورزی ایران به شمار می‌رود. وجود مناطق سردسیر و کوهستانی در شمال و شمال‌غرب و نواحی گرم و خشک در جنوب و جنوب‌شرق، شرایطی را فراهم کرده که الگوی کشت در نقاط مختلف این استان بسیار متنوع باشد.
این استان در تولید محصولاتی مانند: گندم، جو، ذرت، مرکبات، انگور، انار، انجیر، پسته، بادام، خرما، گوجه‌فرنگی، پیاز و انواع صیفی‌جات جایگاه مهمی دارد. همچنین برخی شهرستان‌های فارس در تولید محصولات خاص شهرت زیادی دارند؛ به عنوان مثال: استهبان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مناطق تولید انجیر دیم، نی‌ریز در تولید پسته و جهرم و داراب در تولید مرکبات شناخته می‌شوند. از سوی دیگر، شهرستان‌هایی مانند: مرودشت، شیراز، اقلید و آباده سهم قابل توجهی در کشت محصولات زراعی نظیر گندم و جو دارند. در ادامه، وضعیت کشاورزی استان فارس را با توجه به ویژگی‌های هر منطقه بررسی می‌کنیم.
صادرات محصولات کشاورزی استان فارس
استان فارس علاوه بر تأمین بخش مهمی از نیاز داخلی، یکی از استان‌های فعال در صادرات محصولات کشاورزی و صنایع تبدیلی نیز به شمار می‌رود. تنوع اقلیمی این استان باعث شده محصولات باغی، زراعی و فرآوری‌شده متعددی به بازارهای خارجی راه پیدا کنند. در میان اقلام صادراتی، محصولات صنایع تبدیلی بیشترین سهم ارزشی صادرات کشاورزی فارس را به خود اختصاص داده‌اند.
مهم‌ترین محصولات صادراتی فارس:
- انجیر استهبان (یکی از مهم‌ترین محصولات صادراتی استان)
- انار
- خرما
- انگور و کشمش
- سیب
- کیوی
- گیاهان دارویی و اسانس‌هایی مانند گل محمدی و بابونه
- رب گوجه‌فرنگی
- خوراک دام
مهم‌ترین بازارهای صادراتی محصولات کشاورزی استان فارس
- عراق
- امارات متحده عربی
- قطر و عمان
- روسیه
- افغانستان
- پاکستان و هند
- کشورهای آسیای مرکزی
- برخی کشورهای اروپایی (به‌ویژه برای خشکبار و گیاهان دارویی)
برخی محصولات استان نیز جایگاه ویژه‌ای در صادرات دارند؛ به‌طوری که بخش عمده‌ای از انجیر استهبان به کشورهای اروپایی، چین، امارات و ژاپن صادر می‌شود. انار فارس در بازارهایی مانند: روسیه و کشورهای حوزه خلیج فارس طرفداران زیادی دارد. همچنین خرمای جنوب استان نیز به کشورهای شبه‌قاره هند و آسیای میانه صادر می‌شود. همچنین رب گوجه‌فرنگی، مرکبات جهرم و داراب و اسانس گیاهان دارویی از دیگر محصولات مهم صادراتی فارس به شمار می‌روند.
رتبه‌های ملی کشاورزی استان فارس در کشور
استان فارس علاوه بر برخورداری از تنوع بالای محصولات، در بسیاری از شاخص‌های تولید و توسعه زنجیره ارزش کشاورزی نیز جایگاه ممتازی در کشور دارد. رتبه‌های این استان در جدول زیر خلاصه شده است:
شاخص | جایگاه |
| تولید محصولات باغی | رتبه برتر کشور |
تولید محصولات زراعی | رتبه برتر کشور |
| تعداد زنجیره‌های ارزش کشاورزی | رتبه برتر کشور |
تنوع محصولات کشاورزی | از متنوع‌ترین‌ها |
کشاورزی استان فارس : شمال
شمال شهر فارس با شهرهای آباده، اقلید، صفاشهر، بوانات به دلیل قرارگیری در ارتفاعات بلند زاگرس، اقلیمی سرد و کوهستانی دارد.
این منطقه با داشتن زمستان‌های طولانی و سرد و تابستان‌های معتدل، شرایط منحصربه‌فردی را برای کشاورزی رقم زده است. میزان بارش‌ها در این نواحی نسبت به سایر مناطق استان در وضعیت بهتری قرار دارد که باعث شده کشاورزی در اینجا هم به‌صورت آبی و هم در برخی اراضی به‌صورت دیم رونق داشته باشد. از نظر نوع خاک، بافت غالب خاک در این دشت‌ها لومی تا لومی‌رسی است که ظرفیت نگهداری آب خوبی دارد، هرچند در برخی نقاط، غلظت آهک خاک نیازمند مدیریت اصولی برای جذب بهتر عناصر است. محصولات مناسب برای کشاورزی شمال استان فارس عبارتند از:
- زراعی: گندم، جو، سیب‌زمینی (به‌ویژه در اقلید) و انواع حبوبات
- صیفی‌جات: سیر و پیاز
- باغبانی: احداث باغات سردسیری از جمله: سیب، بادام، گردو و به
استعلام قیمت و مشاوره رایگان توسط کارشناسان
- مشاوره کشاورزی رایگان
برنامه کودی و تغذیه‌ای شمال استان فارس
- کود دامی: استفاده از کود حیوانی کاملاً پوسیده برای اصلاح ساختمان خاک و افزایش ماده آلی ضروری است.
- کودهای پایه: مصرف فسفر و پتاس در زمان پیش‌کاشت جهت تقویت ریشه و افزایش مقاومت گیاه در برابر تنش‌های محیطی.
- ازت: کودهای نیتروژنه در چند نوبت (مراحل رشد رویشی) برای افزایش عملکرد محصول.
- رفع کمبودها: در خاک‌های آهکی شمال فارس، استفاده از کودهای ریزمغذی به‌ویژه کود آهن، روی و بر به‌صورت محلول‌پاشی یا همراه با آبیاری، برای جلوگیری از زردی و افزایش کیفیت محصول توصیه می‌شود.
کشاورزی استان فارس: مرکز
مرکز استان فارس با شهرهای شیراز، مرودشت، زرقان، سپیدان، بیضا قلب تپنده کشاورزی استان است. مرکز فارس به دلیل برخورداری از دشت‌های آبرفتی و دسترسی به منابع آبی سطحی و زیرزمینی، تنوع کشت بسیار بالایی دارد. آب‌وهوای این منطقه معتدل و نیمه‌خشک است که امکان رشد انواع محصولات زراعی و باغی را فراهم کرده است. خاک‌های این نواحی عموماً حاصلخیز و در دشت‌های مرکزی لومی و عمیق هستند.
محصولات مناسب برای کشاورزی مرکز استان فارس:
- زراعی: گندم، جو، ذرت، چغندرقند و کلزا
- صیفی‌جات: گوجه‌فرنگی، خیار و انواع صیفی‌جات فضای باز و گلخانه‌ای
- باغبانی: انگور، انار و انواع درختان میوه هسته‌دار
بیماری قارچی سفیدک پودری و کرم خوشه خوار انگور از رایج‌ترین آفات و بیماری های انگور در باغات کوار و بیضا هستند. انار یکی از محصولات رایج و مهم منطقه فاروق است و باغداران این ناحیه باید توجه ویژه‌ای به آفت کرم گلوگاه انار، به‌عنوان یکی از شایع‌ترین آفات این محصول، داشته باشند.
برنامه کودی در کشاورزی استان فارس
- آزمایش خاک: به دلیل کشت‌های متوالی، انجام آزمایش خاک برای تنظیم دقیق مصرف کودهای شیمیایی الزامی است.
- تغذیه متعادل: استفاده از کودهای NPK در طول فصل رشد جهت تأمین نیاز همزمان گیاه.
- ریزمغذی‌ها: حساسیت به کمبود روی و آهن در خاک‌های آهکی این منطقه مشاهده می‌شود که محلول‌پاشی با این عناصر توصیه می‌گردد.
- بهبود بافت خاک: مصرف هیومیک اسید و کودهای آلی جهت افزایش کارایی جذب کودهای شیمیایی.
کشاورزی در غرب فارس
کازرون، ممسنی، نورآباد در غرب استان فارس، با اقلیمی گرم‌تر از نواحی شمالی و مرکزی، پتانسیل بالایی برای کشت محصولات نیمه‌گرمسیری دارد. این منطقه با برخورداری از بارش‌های نسبتاً مناسب در فصول پاییز و زمستان، دوره‌ی رشد طولانی‌تری را تجربه می‌کند. خاک‌های این منطقه متنوع هستند و در برخی نقاط بافت‌های سنگین‌تری دارند که نیازمند مدیریت آبیاری هستند.
محصولات قابل کشاورزی استان فارس در بخش غرب:
- زراعت: گندم و جو (کشت پاییزه)، ذرت و برنج (در مناطق پرآب‌تر)
- باغبانی: مرکبات (به‌ویژه در بخش‌های گرم‌تر)، انار و خرما
- صیفی‌جات: هندوانه، گوجه‌فرنگی و پیاز در فصول پاییز و بهار
کودهای مناسب غرب فارس
- پتاسیم: استفاده از کودهای پتاسه برای افزایش کیفیت و بازارپسندی مرکبات و کاهش تنش‌های گرما
- مدیریت آبیاری و کود: با توجه به بافت برخی خاک‌ها، استفاده از کودهای نیتروژنه باید با مدیریت آبیاری همراه باشد تا از شستشوی کود جلوگیری شود
- اصلاح خاک: کاربرد گوگرد کشاورزی جهت تعدیل pH خاک‌های آهکی و آزادسازی عناصر مسدود شده
- کودهای آلی: افزایش ماده آلی خاک برای حفظ رطوبت در فصول گرم
کشاورزی استان فارس : جنوب
لار، گراش، جهرم، فسا، داراب، خنج شهرهای منطقه‌ای گرم و خشک جنوب فارس محسوب می‌شوند. کشاورزی در آن به مدیریت دقیق منابع آب و مقابله با تنش‌های حرارتی وابسته است. خاک‌های این مناطق عمدتاً آهکی و در برخی نقاط شور هستند که این امر اهمیت انتخاب الگوی کشت مقاوم را دوچندان می‌کند.
محصولات قابل کشاورزی استان فارس در بخش جنوب:
- زراعی: کنجد، گندم (ارقام متحمل به گرما)، پنبه و گیاهان دارویی
- باغبانی: مرکبات (به‌ویژه در جهرم و داراب)، خرما و انجیر
- صیفی‌جات: محصولات گلخانه‌ای و صیفی‌جات خارج از فصل
کودهای مورد نیاز در کشاورزی جنوب استان فارس
- تنش شوری: استفاده از کودهای پتاس بالا و کلسیم برای مقابله با اثرات منفی شوری آب و خاک
- گوگرد و اسید سولفوریک: مدیریت pH خاک‌های آهکی و شور با استفاده از مواد اسیدزا جهت جذب بهتر عناصر
- مواد آلی: کاربرد زیاد کودهای دامی کاملاً پوسیده و کمپوست برای بهبود ساختمان خاک
- محلول‌پاشی: استفاده از جلبک دریایی و اسیدهای آمینه برای کاهش استرس گرمایی در ماه‌های گرم
شرق استان فارس، قطب تولید محصولات باغی
نی‌ریز، استهبان، سروستان، خرامه در شرق فارس با اقلیمی خشک و نیمه‌خشک، یکی از قطب‌های مهم تولید محصولات باغی مقاوم به خشکی در کشور است. این منطقه به دلیل تنوع پستی و بلندی‌ها، ترکیبی از کشاورزی آبی و دیم را در خود جای داده است. خاک‌های این نواحی اغلب سبک تا متوسط هستند که در صورت مدیریت صحیح آب، بازدهی بسیار خوبی دارند. پر طرفدارترین محصولات قابل کشت در شرق استان فارس عبارتند از:
- زراعی: گندم و جو (به‌ویژه به صورت دیم)، زیره و گیاهان دارویی
- باغبانی: انجیر دیم (استهبان)، پسته (نی‌ریز)، انار و بادام
- صیفی‌جات: صیفی‌جات با نیاز آبی کم
با توجه به اینکه انجیر در استهبان یکی از رایج‌ترین محصولات است؛ پیشنهاد می‌کنیم راهنمای کنه انجیر را جداگانه مطالعه کنید.
کودهای مورد نیاز در کشاورزی استان فارس
- کودهای آلی: حیاتی‌ترین نهاده برای بهبود نگهداری رطوبت در خاک‌های سبک این منطقه
- تغذیه باغات پسته: استفاده از برنامه‌های کودی اختصاصی برای پسته شامل: نیتروژن، فسفر، پتاس و عناصر ریزمغذی در مراحل حساس تشکیل و پر شدن مغز
- مدیریت خشکی: استفاده از کودهای پتاسه برای افزایش مقاومت درختان در برابر خشکسالی
- فسفر: مصرف فسفر در چالکودهای زمستانه برای تقویت رشد ریشه و پایداری درختان دیم
کشاورزی در جنوب‌غرب فارس
جنوب‌غرب فارس با شهرهای فیروزآباد، فراشبند، قیر و کارزین، از نظر اقلیم، گرم تا نیمه‌گرم و غالباً نیمه‌خشک است و کشاورزی آن به شدت به مدیریت آب و انتخاب الگوی کشت سازگار وابسته است. این ناحیه به دلیل تفاوت ارتفاع و شرایط محلی، هم ظرفیت زراعت پاییزه دارد و هم در برخی مناطق برای باغداری و صیفی‌کاری مناسب است. خاک‌ها در بخشی از اراضی آهکی‌اند و کاهش ماده آلی می‌تواند بهره‌وری کودها را کم کند، بنابراین اصلاح خاک و تغذیه مرحله‌ای اهمیت زیادی دارد. محصولات مناسب برای کشت در استان فارس منطقه جنوب غرب عبارتند از:
- زراعی: گندم و جو (پاییزه)، کلزا (در اراضی مستعد)، کنجد (در نواحی گرم‌تر)
- صیفی‌جات: گوجه‌فرنگی، هندوانه و محصولات فضای باز در فصل مناسب
- باغبانی: انار، بادام (در مناطق مناسب)، مرکبات
کودهای مناسب برای استفاده در جنوب غرب فارس
- کودهای آلی: پایه‌ی مدیریت خاک برای افزایش راندمان آب و کود
- پتاس: برای بهبود کیفیت میوه و افزایش تحمل به خشکی
- ازت: مقدار تقسیم شده و هماهنگ با آبیاری
- ریزمغذی‌ها: روی و آهن در خاک‌های آهکی و بر در باغات
کشاورزی استان فارس در جنوب‌شرقی
شهرهای داراب، زرین‌دشت، حاجی‌آباد، جنت‌شهر، از قطب‌های مهم باغداری و کشت‌های گرمسیری یا نیمه‌گرمسیری استان است و در بسیاری از نقاط، گرما و محدودیت آب مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده هستند. خاک‌ها در بخش‌هایی آهکی و بعضاً دارای شوری موضعی‌اند و این مسئله می‌تواند جذب عناصر غذایی را مختل کند. در این منطقه، برنامه تغذیه‌ای دقیق (به‌خصوص برای باغات) و مدیریت آبیاری نقش مستقیم در کیفیت و عملکرد محصول دارد. محصولات مناسب برای کشت در این منطقه عبارتند از:
- زراعی: گندم پاییزه، کنجد، ذرت علوفه‌ای
- صیفی‌جات: صیفی‌جات فضای باز و کشت‌های خارج فصل
- باغبانی: مرکبات، خرما، انار، انجیر
کودهای مناسب کشت در استان فارس
- پتاس و کلسیم: برای کیفیت میوه، کاهش ترک‌خوردگی و افزایش تحمل به تنش گرما و کم‌آبی
- مواد آلی: کود دامی پوسیده، ورمی کمپوست برای اصلاح خاک و افزایش نگهداری رطوبت
- اصلاح خاک آهکی: گوگرد برای بهبود جذب آهن و روی
- ریزمغذی‌ها: آهن، روی و بر در مراحل حساس گلدهی و تشکیل میوه
کشاورزی استان فارس در پهنه کوهستانی و پربارش
این منطقه به دلیل ارتفاع بالا و بارندگی بیشتر، آب‌وهوایی خنک‌تر و زمستان‌های سردتر دارد و از نظر کشاورزی با دشت‌های گرم‌تر فارس متفاوت است. کشت‌های بهاره و باغات سردسیری در این منطقه کشت می‌شود؛ اما برای بازدهی بیشتر توصیه می‌کنیم سرمازدگی، زمان کاشت و تغذیه متعادل را مدیریت کنید. خاک‌ها غالباً دارای بافت متوسط تا سنگین‌اند و در صورت افزایش ماده آلی، ظرفیت تولیدی بسیار خوبی خواهند داشت. سپیدان، اردکان، کامفیروز از شهرهای این منطقه هستند.
محصولات قابل کشت
- زراعی: گندم و جو، سیب‌زمینی، یونجه و علوفه، برنج
- صیفی‌جات: پیاز و برخی سبزی‌ها
- باغبانی: سیب، گردو، بادام، گیلاس
کودهای مناسب برای این منطقه فارس
- کودهای آلی
- فسفر و پتاس
- ازت
- ریزمغذی‌ها
سوالات متداول
مهم‌ترین محصولات استان فارس کدام هستند؟
گندم، جو، ذرت، کلزا، چغندرقند، یونجه، مرکبات، انگور، انار، انجیر، پسته، بادام، خرما، گوجه‌فرنگی، پیاز، سیب‌زمینی، خیار، هندوانه و خربزه، برنج
قطب‌های کشاورزی استان فارس کدام است؟
مرودشت، زرقان، جهرم و داراب، استهبان، نی‌ریز
محصول بومی استان فارس کدام است؟
انجیر دیم استهبان، مرکبات جهرم، پسته نی‌ریز، انار فاروق
مهم‌ترین مزیت کشاورزی فارس چیست؟
تنوع اقلیمی بالا؛ از سردسیر تا گرم و خشک، بنابراین تنوع محصول زیاد است.
مهم‌ترین چالش کشاورزی فارس چیست؟
کمبود آب و افت سطح آب‌های زیرزمینی و در بعضی مناطق شوری آب و خاک