کرم خوشه خوار انگور با نام علمی Lobesia botrana، یکی از مخربترین آفات محصول انگور در سراسر جهان است. این حشره با تغذیه مستقیم از گلها، جوانهها و بهویژه حبههای انگور، علاوه بر کاهش چشمگیر کمیت محصول، با ایجاد زخم در پوست میوه، مسیر را برای نفوذ بیماریهای قارچی نظیر کپک خاکستری هموار میکند. در این مقاله علائم کرم خوشه خوار، راهکارهای درمان و بهترین سم برای کرم خوشه خوار انگور را معرفی میکنیم.
علائم خسارت کرم خوشه خوار انگور
اغلب علائم اولیه خسارت کرم خوشه خوار انگور (European grapevine moth) تا زمانی که علائم ظاهری آشکار نشوند، قابل تشخیص نیست. این آفت بسته به نسلهای مختلف خود، الگوهای تغذیهای متفاوتی ایجاد میکند. علائم خسات کرم خوشه خوار انگور عبارتند از:
نسل | هدف آفت | علائم اصلی | خطر اقتصادی | زمان |
اول | گل آذینها | ایجاد تارهای ابریشمی ظریف روی گلها، تودهای خشکیده و قهوهایرنگ | متوسط | اواخر اسفند تا اردیبهشت |
دوم | حبههای سبز | ایجاد حفره کوچک و تیره روی حبه، ریزش حبههای آلوده | زیاد | خرداد تا تیر |
سوم | حبههای رسیده | ایجاد کپک خاکستری، متلاشیشدن حبههای آبدار | بسیار زیاد | مرداد تا شهریور |

- نسل اول (خسارت به گلآذین): لاروهای نسل اول از گلهای بسته یا تازه باز شده تغذیه میکنند. علامت مشخصه این مرحله، وجود تارهای ابریشمی ظریفی است که گلها را به هم متصل کرده و تودهای خشکیده و قهوهایرنگ ایجاد میکند.
- نسل دوم (خسارت به حبههای سبز): لاروها با نفوذ به داخل حبههای جوان و سبز، درون آنها مستقر میشوند. ورود لارو معمولاً با ایجاد یک حفره کوچک و تیره همراه است. در این مرحله، حبههای آلوده ممکن است بهطور ناهنجار رشد کنند یا دچار ریزش شوند.
- نسل سوم (خسارت به حبههای رسیده): لارو با تغذیه از حبههای آبدار و قندی، محیط را برای نفوذ قارچهای عامل کپک خاکستری فراهم میکند. این مرحله که به عنوان مخربترین مرحله شناخته میشود؛ حبهها به راحتی متلاشی میشوند.
یکی از اصلیترین نشانههای خسارت کرم خوشه خوار انگور در تمامی نسلها، وجود تارهای ابریشمی است که لارو برای حفاظت از خود در اطراف محل تغذیه ایجاد میکند.
بهترین سم برای کرم خوشه خوار انگور
در زمان طغیان این حشره، استفاده از سم مناسب برای کرم خوشه خوار انگور، بهترین راهکار برای از بین بردن این آفت است. اگر به دنبال سایر آفات و بیماری های انگور هستید؛ پیشنهاد میکنیم راهنمای تخصصی آن را جداگانه مطالعه کنید. ساپرمترین برای کرم خوشه خوار یکی از سم مخصوص کرم خوشه خوار است که میزان آن را میتوانید در جدول زیر مشاهده کنید:
نام سم | میزان مصرف |
پروکلیم فیت | 100 تا 120 گرم در هکتار |
مچ | 1 لیتر در 1000 لیتر آب |
مموری | 0.5 لیتر در 1000 لیتر آب |
سایپرمترین | 1 لیتر در 1000 لیتر آب |
استامی پراید | 1 کیلوگرم در 1000 لیتر آب |
توکسی فن | 750 سی سی در 1000 لیتر آب |
پارامونت (اسپینوزاد) | 250 سی سی در 1000 لیتر آب |
آوانت اکسترا(پینوسر) | 500 تا 750 سی سی در 1000 لیتر آب |
بهترین زمان سمپاشی کرم خوشه خوار انگور
مؤثرترین زمان برای سمپاشی، پیش از نفوذ لاروها به داخل حبه انگور است. برای شناسایی دقیق این بازه زمانی، استفاده از روش علمی مجموع دماهای مؤثر (میزان گرمای تجمعیافتهای که آفت برای رشد و خروج از تخم نیاز دارد) جهت پیشبینی زمان خروج لاروها، دقیقترین راهکار موجود است.
- ارقام زودرس: ارقام یاقوتی، به دلیل کوتاه بودن دوره رشد، معمولاً از نسلهای خسارتزای آفت در امان بوده و اغلب نیاز به سمپاشی ندارند.
- ارقام میانرس: معمولاً با یک مرحله سمپاشی دقیق در بازه اواسط تیر تا اواسط مرداد قابل کنترل هستند.
- ارقام دیررس: ارقام فخری و صاحبی، به دلیل دوره میوهدهی طولانیتر، ممکن است به دو نوبت سمپاشی (اواسط تیر و اواسط مرداد) نیاز داشته باشند.
روش های مبارزه با کرم خوشه خوار انگور
استفاده از روشهای مدیریت تلفیقی (IPM)، ترکیب هوشمندانهای برای مبارزه با کرم خوشه خوار انگور میباشد. این روشها عبارتند از:
مدیریت زراعی
اقدامات پیشگیرانه زیر با هدف کاهش جمعیت زمستانگذران و ایجاد محیطی نامناسب برای فعالیت آفت انجام میشود:
- اصول کشت و هرس: استفاده از ارقام با خوشههای باز (غیرمتراکم) و روشهای کشت داربستی، نفوذ نور و هوا را افزایش داده و زیستگاه لاروها را ناامن میکند. همچنین هرس منظم برای حذف شاخههای اضافی، تراکم بوته را مدیریت میکند.
- عملیات خاکورزی: شخم عمیق در زمستان و استفاده از یخآب، با برهم زدن خاک و در معرض قرار دادن شفیرههای زمستانگذران، نرخ بقای آنها را به شدت کاهش میدهد.
- بهداشت باغ: جمعآوری و سوزاندن بقایای گیاهی (برگها و علفهای هرز) در پاییز، پناهگاههای زمستانی آفت را از بین میبرد.
- پوشش خوشهها: در باغهای کوچک، پوشاندن خوشهها با کیسههای مخصوص نه تنها از خسارت این کرم، بلکه از حمله پرندگان و آسیبهای محیطی نیز محافظت میکند.
مبارزه با کرم خوشه خوار انگور: مدیریت بیولوژیک
در روش بیولوژیک، از باکتری Bacillus thuringiensis ، استفاده میشود. پس از بلع این حشرهکش بیولوژیک توسط لاروهای سنین پایین، در سیستم گوارش آنها فعال شده و با ایجاد اختلال در عملکرد روده، منجر به مرگ آفت میشود. مزیت اصلی این روش، این است که تنها کرم خوشه خوار انگور را از بین میبرد و برای حشرات مفید و سایر موجودات باغ، کمخطر و ایمن است.

تاثیر گوگرد بر کرم خوشه خوار انگور
استفاده از گوگرد، علاوه بر کنترل بیماری سفیدک پودری، نقش مؤثری در دفع آفات دارد؛ بهطوریکه گزارشهای علمی نشان میدهد کاربرد صحیح آن میتواند تا ۸۵ درصد از خسارت کرم خوشهخوار انگور جلوگیری کند. توجه داشته باشید که مصرف بیشازحد سموم گوگردی در هوای گرم، منجر به گیاهسوزی و پوسیدگی حبهها میشود.
برای دستیابی به نتیجه مطلوب، باید از گوگرد میکرونیزه پالایشگاهی با خلوص بالای ۹۵ درصد و مش ۲۰۰ (یا ریزتر) استفاده کرد. مراحل گوگردپاشی به شرح زیر است:
- مرحله اول: پس از رویش جوانه و برگها بر روی ساقه، مقدار ۱۵۰ گرم پودر گوگرد را برای هر ۱۰۰ متر مربع با استفاده از دستگاه گردپاش اعمال کنید.
- مرحله دوم: پس از ریزش گلها، این مقدار را به ۲۵۰ گرم برای هر ۱۰۰ متر مربع افزایش دهید.
- مرحله سوم: پس از رشد نسبی غوره، مقدار مصرف را به ۴۰۰ گرم برای هر ۱۰۰ متر مربع برسانید.
لازم به ذکر است که اگرچه گوگردپاشی برای مدیریت بیماری سفیدک پودری ضروری است و اثر جانبی مثبتی در کاهش جمعیت کرم خوشهخوار دارد؛ اما نباید به عنوان تنها راهکار مبارزه با کرم خوشه خوار انگور استفاده شود. برای اثربخشی بیشتر، بهتر است برنامه گوگردپاشی با زمان سمپاشی کرم خوشهخوار هماهنگ باشد.
Sulfur dust, commonly used against powdery mildew in vineyards, has been shown to have significant side effects on Lobesia botrana, potentially reducing egg viability and larval establishment. Integrating sulfur applications into the vineyard’s IPM program can help suppress pest populations and reduce the reliance on synthetic insecticides. –mdpi





