کرم سفید ریشه با نام علمی Polyphylla olivieri یکی از مهمترین آفات خاکزی در ایران است که به بسیاری از محصولات زراعی و باغی خسارت وارد میکند. این آفت که با نام کرم ریشه خوار نیز شناخته میشود، بیشترین خسارت را در مرحله لاروی و با تغذیه از ریشه گیاهان وارد میکند. حشرات بالغ نیز از برگها تغذیه میکنند؛ اما خسارت آنها معمولاً کمتر است.
کرم ریشه خوار به دلیل دامنه میزبانی گسترده، بسیاری از محصولات از جمله: سیبزمینی، چغندرقند، سبزیجات، نهالهای جوان و بسیاری از درختان میوه را مورد حمله قرار میدهد.
در این مقاله، علائم چرخه زندگی، علائم خسارت، راههای مبارزه با کرم سفید ریشه درختان میوه و بهترین سم برای کرم سفید ریشه را بخوانید.
چرخه زندگی کرم سفید ریشه
چرخه زندگی کرم سفید ریشه شامل چهار مرحله تخم، لارو، شفیره و سوسک بالغ است. تکمیل یک نسل این آفت با توجه به شرایط آبوهوایی و نوع خاک، معمولاً بین 3 تا ۵ سال زمان میبرد.
مرحله زندگی | مدت تقریبی | محل فعالیت | نوع خسارت |
تخم | 2 تا 4 هفته | خاک، عمق 10 تا 30 سانتیمتری | بدون خسارت مستقیم |
| لارو | 3 تا 4 سال | خاک، نزدیک ریشه گیاهان (در سرما در عمق بیشتر) | شدیدترین خسارت؛ تغذیه از ریشه و طوقه |
شفیره | 3 تا 6 هفته | داخل خاک | بدون تغذیه و خسارت |
| سوسک بالغ | چند هفته تا حدود 2 ماه | روی گیاهان و درختان | تغذیه از برگها؛ خسارت معمولاً کم |

- مرحله تخم: سوسکهای ماده پس از جفتگیری، تخمهای خود را در خاک با عمق 10 تا 30 سانتیمتری و در نزدیکی ریشه گیاهان قرار میدهند. تخمها پس از حدود 2 تا 4 هفته تفریخ میشوند.
- مرحله لاروی: پس از خروج از تخم، لاروها وارد خاک شده و از ریشه گیاهان تغذیه میکنند. لاروهای جوان بیشتر از ریشههای نازک و ظریف تغذیه میکنند، اما با رشد خود به ریشههای اصلی و ضخیم حمله کرده و خسارت شدیدتری ایجاد میکنند این مرحله طولانیترین بخش زندگی آفت است و چندین سال ادامه دارد. لاروها در فصلهای گرم به لایههای سطحی خاک نزدیک میشوند و در سرما برای زمستانگذرانی به عمق بیشتری از خاک مهاجرت میکنند. بیشترین خسارت اقتصادی کرم سفید ریشه نیز در همین مرحله رخ میدهد.
- مرحله شفیرگی: لارو کامل در داخل خاک به شفیره تبدیل میشود. این مرحله معمولاً چند هفته تا حدود یک ماه طول میکشد و در این مدت حشره تغذیهای ندارد.
- سوسک بالغ: پس از پایان دوره شفیرگی، سوسک بالغ از خاک خارج میشود. حشرات کامل بیشتر از برگ درختان و گیاهان تغذیه میکنند و نقش اصلی آنها جفتگیری و تخمریزی برای ایجاد نسل جدید است. در مقایسه با لاروها، خسارت سوسکهای بالغ معمولاً اهمیت اقتصادی کمتری دارد.
تفاوت حشره نر و ماده کرم سفید ریشه
حشرات نر و ماده کرم ریشه خوار، از نظر ظاهری شباهت زیادی به یکدیگر دارند، اما مهمترین تفاوت آنها در شاخکها است.
- حشره نر : شاخکهای بزرگتر و بادبزنیشکلتری دارد و معمولاً از ۷ صفحه (ورق) انتهایی تشکیل شده است. این شاخکهای توسعهیافته به نر کمک میکنند فرومونهای جنسی ماده را از فاصله دور تشخیص دهد.
- حشره ماده: شاخکهای کوچکتر و کوتاهتری دارد که معمولاً دارای ۵ صفحه انتهایی است. ماده پس از جفتگیری، تخمهای خود را در خاک و در نزدیکی ریشه گیاهان قرار میدهد.

Males with an extremely elongated and curved lamellate club of 7 segments. Female club much shorter and 5-segmented. __ Lucid Key to Scarabs, Polyphylla Harris, 1841
علائم خسارت کرم سفید ریشه
کرم سفید ریشه بخش عمده زندگی خود را در خاک سپری میکند و با قطع و تغذیه از ریشه گیاهان، توانایی جذب آب و مواد غذایی را کاهش میدهد. به همین دلیل، علائم خسارت این آفت در ابتدا ممکن است با کمآبی یا کمبود عناصر غذایی در گیاه اشتباه گرفته شود. با افزایش جمعیت لاروها، آسیب به ریشهها شدیدتر شده و رشد گیاه بهتدریج متوقف میشود.
مهمترین علائم خسارت کرم سفید ریشه:
- زرد شدن و رنگپریدگی برگها
- پژمردگی گیاه، بهویژه در ساعات گرم روز
- کاهش رشد و ضعف عمومی بوته یا درخت
- خشک شدن تدریجی شاخهها یا مرگ گیاهان جوان
- کاهش حجم و تراکم ریشههای فرعی
- قطع شدن یا جویده شدن ریشههای اصلی و طوقه
- لق شدن بوته یا نهال در خاک به دلیل از بین رفتن ریشهها
- کاهش عملکرد و کیفیت محصول
- مشاهده لاروهای سفید و خمیده به شکل C در اطراف ریشه هنگام شخم یا بیلزنی
- ایجاد لکههای خشک و پراکنده در مزرعه یا باغ در اثر نابودی بوتهها
لازم به ذکر است که در آلودگیهای شدید، گیاه بهراحتی از خاک خارج میشود، زیرا بخش زیادی از سیستم ریشهای آن توسط لاروها از بین رفته است.
بهترین سم کرم سفید ریشه
با توجه به اینکه بیشترین خسارت کرم سفید ریشه در مرحله لاروی است، استفاده از سم مخصوص کرم ریشه خوار به کنترل جمعیت این آفت کمک میکند. انتخاب زمان مناسب سمپاشی، میتواند اثربخشی آن را افزایش دهد. بهترین سم برای کرم ریشه خوار عبارتند از:
سموم | نوع مصرف | توضیحات |
| ایمیداکلوپراید (کنفیدور) | محلولپاشی خاک یا آبیاری | از سموم رایج برای کنترل آفات خاکزی |
تیامتوکسام | مصرف خاکی | قابل استفاده در برخی برنامههای مدیریت آفات خاکزی |
| فیپرونیل | گرانول یا فرمولاسیونهای ثبتشده | اثر مناسب بر روی برخی لاروهای خاکزی |
کلرپیریفوس (دورسبان) | مصرف خاکی | سم قدیمی و ممنوع |
| سایپرمترین | بیشتر برای حشرات کامل | اثربخشی کمتر روی لاروهای عمیق خاک |
بهترین زمان مبارزه با کرم سفید ریشه:
- همزمان با خروج لاروهای جوان و استقرار آنها در لایههای سطحی خاک
- اوایل بهار یا اوایل تابستان، بسته به شرایط منطقه و چرخه زندگی آفت
- انجام آبیاری سبک پس از مصرف سم برای انتقال ماده مؤثره به ناحیه ریشه
راههای مبارزه با کرم سفید ریشه
به دلیل اینکه لاروهای کرم سفید ریشه بیشتر عمر خود را در داخل خاک سپری میکنند، کنترل این آفت کار سادهای نیست. بهترین راهکار، استفاده از مدیریت تلفیقی آفات (IPM) و ترکیب چند روش مختلف برای کاهش جمعیت آفت است.
- استفاده از تله نوری: حشرات بالغ، شبفعال هستند و به نور جذب میشوند. استفاده از تله نوری برای کرم ریشه در زمان پرواز سوسکهای بالغ میتواند به کاهش جمعیت آنها و جلوگیری از تخمریزی کمک کند.
- جمعآوری حشرات کامل: جمعآوری و از بین بردن سوسکهای بالغ از اواخر بهار و اوایل تابستان، بهویژه در باغهای آلوده، باعث کاهش جمعیت نسل بعدی آفت میشود.
- کنترل علفهای هرز: حذف علفهای هرز یکساله و چندساله، منابع غذایی لاروهای جوان را کاهش داده و شرایط را برای گسترش آفت نامناسب میکند.
- شخم و زیر و رو کردن خاک: شخم عمیق یا پابیل کردن زمین در تابستان و اوایل پاییز باعث میشود لاروها و شفیرهها به سطح خاک آمده و در معرض نور خورشید، خشکی و شکارچیان طبیعی قرار گیرند.
- استفاده از پرندگان و دشمنان طبیعی: پرندگان از لاروهای بیرون آمده از خاک تغذیه میکنند. بنابراین رهاسازی مرغ و سایر پرندگان اهلی پس از شخم میتواند به کاهش جمعیت لاروها کمک کند.
- یخآب زمستانه: در برخی مناطق، اجرای یخآب زمستانه میتواند بخشی از لاروهای موجود در خاک را از بین ببرد و جمعیت آفت را کاهش دهد.
- روشهای زیستی: نماتدهای مفید (Heterorhabditis و Steinernema) ، قارچ بیمارگر حشرات (Metarhizium anisopliae)، باکتری (Bacillus popilliae)که عامل بیماری شیری (Milky disease) در برخی لاروهای سوسکهای اسکاراب است.
میزبانهای کرم ریشه خوار
کرم ریشه یک آفت چندمیزبانه است و میتواند به طیف گستردهای از گیاهان زراعی، باغی و زینتی خسارت وارد کند.
مهمترین میزبانهای کرم سفید ریشه :
- درختان میوه مانند: سیب، گلابی، هلو، زردآلو، آلو، گیلاس، آلبالو، گردو، پسته و انگور
- محصولات زراعی مانند: سیبزمینی، چغندرقند، ذرت و حبوبات
- سبزیجات و صیفیجات
- نهالهای جوان و درختان تازه کاشته شده
- گیاهان زینتی و فضای سبز
کرم سفید ریشه در کشورهای مختلفی از جمله: ایران، آذربایجان، ارمنستان، گرجستان، ترکیه، سوریه و اسرائیل پراکنش دارد و در بسیاری از مناطق کشاورزی به عنوان یک آفت اقتصادی نیز شناخته میشود.






2 پاسخ
باسلام و تشكر از راهنمايى هاى ارزنده تان.
ممنون ميشم در خصوص درمان كرم سفيد ريشه ، داروهاى بيشترى را معروف نموده و بهترين آن ها را كه امروز در بازار موجود است ، معرفى بفرماييد. در مورد سم آماج نظرتون چيه ؟
درود بر شما
ترکیبات سم اماج مشابه سم افوریا است که پیشنهاد می کنیم از سموم ذکر شده در مقاله استفاده کنید. سم های نام برده قوی تر بوده و بازدهی بیشتری دارند.