آفات و بیماری های مرکبات یکی از مهمترین چالشها در باغهای مرکبات به شمار میروند. در صورت عدم شناسایی و مدیریت بهموقع میتوانند باعث کاهش شدید رشد درخت، افت کیفیت میوه و حتی خشکیدگی کامل درختان شوند.
در این راهنمای جامع، علاوه بر معرفی دقیق مهمترین آفات و بیماری های مرکبات، کاربردیترین روشهای پیشگیری، استراتژیهای کنترل و مؤثرترین سموم تخصصی برای مقابله با آنها را نیز بررسی میکنیم. اگر باغ مرکبات دارید یا به دنبال شناخت بهتر مشکلات رایج درختان مرکبات هستید، مطالعه این مقاله به شما کمک میکند علائم را سریعتر تشخیص دهید و از خسارتهای جدی به باغ جلوگیری کنید.
کنه مرکبات با نام علمی Phyllocoptruta oleivora، یکی از مهمترین آفات مرکبات است. کنهها تخممرغی شکل و به رنگ قرمز یا مخملی بوده و شامل سه نوع: کنه زنگار (کنه نقره ای)، کنه قرمز مرکبات و کنه مرکبات جنوب یا شرق میشوند. این آفت با مکیدن شیره گیاهی، کیفیت محصولات را کاهش و باعث بدشکلی میوه نیز میشود. علائم خسارت این آفات و بیماری های مرکبات شامل موارد زیر میشوند:
برای پیشگیری از افزایش جمعیت کنه در مرکبات سمپاشی زمستانه همراه با روغن پاشی است. همچنین میتوانید مبارزه بهاره (استفاده از سموم لارو کش) نیز انجام دهید.
مشاهده اولین علائم آلودگی، بهترین زمان برای سمپاشی است که در اوایل تیرماه (سمپاشی تابستانه) انجام میشود. بهترین سموم کنه کش مرکبات عبارتند از:
پسیل مرکبات با نام علمی Diaphorina citri، حشرهای کوچک است که بهعنوان اصلیترین ناقل بیماری خطرناک گرینینگ (HLB) در باغهای مرکبات شناخته میشود. این آفت، بومی مناطق آسیای جنوب شرقی بوده و امروزه در بیشتر مناطق جهان نیز مشاهده میشود. این آفات و بیماری های مرکبات، تمایل زیادی به تخمگذاری، تغذیه روی برگها و سرشاخههای جوان دارد؛ بنابراین در هوای گرم با رطوبت نسبی و جوانههای تازه درخت امکان افزایش جمعیت پسیل وجود دارد. علائم خسارت پسیل مرکبات عبارتند از:
شتهها در مرکبات، شامل شته سبز (Aphis spiraecola) و شته سیاه (Toxoptera aurantii) میشوند. این حشرات کوچک با جمعیتسازی سریع، روی سرشاخههای جوان فعالیت میکنند. به دلیل شاخههای نرم، بافتهای تازه و رطوبت نسبی بالا در فصل بهار و اوایل تابستان؛ شرایط ایدهآلی برای افزایش جمعیت شتهها ایجاد میشود. علائم خسارت شته مرکبات عبارتند از:
یکی از مؤثرترین و پایدارترین روشها برای مدیریت جمعیت شتهها در باغهای مرکبات، استفاده از دشمنان طبیعی این آفت است. در بسیاری از باغها، حشرات شکارگر و پارازیتوئیدها بهطور طبیعی جمعیت شتهها را کنترل میکنند و مانع طغیان آنها میشوند.
از مهمترین دشمنان طبیعی شتهها میتوان به کفشدوزکها، بالتوریها، مگسهای خانواده سیرفیده اشاره کرد. علاوه بر این، زنبورهای پارازیتوئید با تخمگذاری در داخل بدن شتهها باعث مرگ آنها شده و به تنظیم جمعیت این آفت در باغ کمک میکنند.
توجه داشته باشید که حفظ این عوامل مفید با کاهش مصرف سموم غیرضروری و ایجاد شرایط مناسب در باغ میتواند نقش مهمی در کنترل طبیعی آفت داشته باشد.
به محض مشاهده اولین علائم حضور شته، بهترین زمان سم پاشی شته برای درختان میباشد.
سپردار قهوه ای با نام علمی Chrysomphalus dictyospermi، از شایعترین آفات و بیماری های مرکبات بوده که به گروه شپشکهای سپردار تعلق دارد. سپردار قهوه ای مرکبات، بهصورت پوششهای کوچک و گرد به رنگ قهوهای روی اندامهای گیاه دیده میشوند و در صورت افزایش جمعیت، میتوانند به کاهش رشد و عملکرد درخت منجر شوند.
شرایط آبوهوایی گرم، رطوبت مناسب و همچنین تراکم بالای شاخوبرگ و تهویه ضعیف در تاج درخت از عواملی هستند که به افزایش جمعیت این آفت در باغ کمک میکنند. علائم خسارت سپردار قهوه ای مرکبات عبارتند از:
یکی از روشهای مؤثر در مدیریت این آفت، استفاده از دشمنان طبیعی (کنترل بیولوژیک) است. کفشدوزک نقابدار دولکهای (Chilocorus bipustulatus) از شکارگران مهم سپردار قهوه ای بهشمار میرود. لاروها و حشرات کامل این کفشدوزک از انواع شپشکها تغذیه میکنند و میتوانند نقش قابلتوجهی در کاهش جمعیت سپردارها در باغهای مرکبات داشته باشند.
بهترین زمان برای استفاده از سموم شیمیایی، زمانی است که که 75 درصد پورهها از زیر سپر خارج شده باشند. بهترین حشره کش برای سپردار قهوه ای مرکبات عبارتند از:
تریپس با نام علمی Scirtothrips citri، آفتی مکنده و بسیار ریز است که با چشم غیرمسلح بهسختی دیده میشود. این آفت عمدتاً از سلولهای سطحی برگ، گل و میوه جوان تغذیه کرده و در شرایط گرم و خشک، بیشترین خسارت را وارد میکنند. طغیان این آفت مرکبات معمولاً در فصلهای بهار و اوایل تابستان است. علائم خسارت تریپس مرکبات شامل موارد زیر میشوند:
شپشک آردآلود با نام علمی Planococcus citri، به دلیل پوشش مومی و سفیدرنگ بدن بهراحتی قابل تشخیص است. این آفت با استقرار روی بخشهای مختلف درخت از جمله برگها، سرشاخهها و میوهها از شیره گیاهی تغذیه میکند. شپشکهای آردآلود معمولاً در شرایط آبوهوایی گرم و مرطوب، تهویه ضعیف یا تراکم زیاد شاخهها بهسرعت تکثیر میشوند. علائم خسارت شپشک آردآلود مرکبات عبارتند از:
یکی از روشهای مؤثر برای کنترل این آفات و بیماری های مرکبات، استفاده از دشمنان طبیعی این آفت است. کفشدوزک شکارگر با نام علمی Cryptolaemus montrouzieri از مهمترین عوامل بیولوژیک در کنترل شپشکهای آردآلود به شمار میرود. لاروها و حشرات کامل این کفشدوزک از مراحل مختلف شپشک آردآلود تغذیه کرده و با مصرف تعداد زیادی از آنها میتوانند جمعیت آفت را بهطور قابلتوجهی کاهش دهند.
مینوز برگ با نام علمی Phyllocnistis citrella، به جای تغذیه از سطح خارجی، به لایههای داخلی برگ نفوذ کرده و با تخریب بافت پارانشیم (بافت میانی)، مسیرهای مارپیچی از خود بهجا میگذارد.
عامل اصلی هجوم این آفت، ظهور جوانهها و برگهای بسیار جوان و ترد میباشد. از آنجایی که لارو مینوز توانایی نفوذ به برگهای سفت و قدیمی را ندارد، طغیان آن معمولاً در اواخر تابستان و پاییز، همزمان با رشد شاخههای جدید و در شرایط دمایی معتدل و رطوبت بالا رخ میدهد. علائم خسارت مینوز برگ مرکبات عبارتند از:
مگس میوه مدیترانه ای با نام علمی Ceratitis capitata، از مخربترین آفات میوه در مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری است که طیف وسیعی از میوهها از جمله مرکبات را مورد حمله قرار میدهد. این آفت مرکبات، معمولاً در شرایط آبوهوایی گرم و در زمان رسیدن میوهها فعالیت بیشتری دارد و میتواند خسارت اقتصادی قابلتوجهی به محصول وارد کند. علائم خسارت مگس میوه مدیترانه ای در مرکبات عبارتند از:
یکی از روشهای متداول، استفاده از تلههای مکفیل یا سراتراپ است که در داخل آنها از جلبکنندههای غذایی مانند: سراتینکس استفاده میشود. این جلبکنندهها با انتشار بو، مگسهای بالغ را به سمت تله جذب کرده و باعث به دام افتادن آنها میشوند. نصب این تلهها در باغ علاوه بر کمک به پایش جمعیت آفت، در کاهش تعداد مگسهای بالغ و در نتیجه کاهش تخمریزی روی میوهها نیز مؤثر است. همچنین میتوانید از سموم زیر برای کنترل این آفات و بیماری های مرکبات استفاده کنید:
روش دیگر طعمهپاشی است که در آن از ترکیب پروتئین هیدرولیزات بهعنوان جلبکننده غذایی همراه با مقدار کمی حشرهکش استفاده میشود. در این روش محلول تهیهشده بهصورت لکهای روی شاخهها یا بخشهایی از درخت پاشیده میشود. مگسهای بالغ برای تغذیه به این طعمه جذب شده و پس از مصرف آن از بین میروند که این کار باعث کاهش جمعیت آفت و جلوگیری از افزایش خسارت در باغ میشود.
نماتد ریشه مرکبات یکی از مهمترین نماتدهای انگل در باغهای مرکبات است که روی ریشهها زندگی میکند. این نماتد هنگام تغذیه، قسمت جلویی بدن خود را وارد بافت ریشه کرده و از آن تغذیه میکند، در حالی که بخش دیگر بدن در خاک باقی میماند.
عامل، نماتد Tylenchulus semipenetrans است که با استقرار روی ریشههای نازک و تغذیه از سلولهای قشری، باعث اختلال در جذب آب و عناصر غذایی میشود.
جمعیت این آفات و بیماری های مرکبات، در خاکهای سبک تا متوسط، باغهایی با مدیریت ضعیف آبیاری و تغذیه و در شرایطی که ریشهها مکرراً دچار تنش هستند؛ افزایش یافته و خسارت آن آشکار میشود. علائم خسارت نماتد مرکبات عبارتند از:
شانکر مرکبات یک بیماری باکتریایی مخرب است که بهسرعت در باغهای مرکبات گسترش مییابد و طیف وسیعی از ارقام را تحت تأثیر قرار میدهد. عامل بیماری، باکتری Xanthomonas axonopodis pv. citri است که از طریق باران، بادهای شدید، ابزار هرس آلوده و حتی حشرات زخمزننده بهسادگی منتقل میشود. پیشنهاد میکنیم برای اطلاعات بیشتر مقاله انواع شانکر را نیز مطالعه کنید.
این بیماری بهویژه در شرایط رطوبت بالا، بارندگی مکرر و دمای گرم شدت میگیرد و باعث آسیبهای شدید به برگ، شاخه و میوه میشود.لازم به ذکر است که وجود زخمهای کوچک یا ترکهای سطحی روی بافتهای گیاه نیز ورود باکتری را آسانتر میکند. علائم خسارت شانکر مرکبات عبارتند از:
سرخشکیدگی یک بیماری قارچی مهم در درختان مرکبات است که عمدتاً شاخهها و اندامهای چوبی را درگیر میکند. عامل بیماری، قارچ Nattrassia mangiferae است که معمولاً از طریق زخمهای ایجادشده روی تنه و شاخهها، ترکهای پوستی، یا آسیبهای ناشی از تنشهای محیطی وارد بافت درخت میشود.
این بیماری بیشتر در باغهایی با تنشهای فیزیولوژیک مانند :کمآبی، شوری خاک، تغذیه نامتعادل و دمای بالا مشاهده میشود و درختان ضعیفشده حساسیت بیشتری به آلودگی دارند. علائم خسارت سرخشکیدگی در درختان مرکبات عبارتند از:
گموز یکی از بیماریهای مهم مرکبات است که توسط گونههایی از شبهقارچهای جنس Phytophthora ایجاد میشود. این عوامل بیماریزا در خاک و بقایای گیاهی زنده میمانند و در شرایط رطوبت زیاد خاک، زهکشی نامناسب، آبیاری سنگین و تماس طولانیمدت آب با طوقه بهسرعت گسترش مییابند. آلودگی معمولاً از ناحیه طوقه یا ریشه آغاز شده و در صورت پیشرفت میتواند موجب ضعف شدید یا مرگ درخت شود. علائم خسارت بیماری قارچی گموز مرکبات عبارتند از:
جاروک لیموترش یک بیماری مهم و مخرب در درختان لیموترش است که عامل آن فیتوپلاسما (Candidatus Phytoplasma aurantifolia) میباشد.
فیتوپلاسماها باکتریهای بدون دیواره سلولی هستند که در آوندهای آبکش گیاه زندگی میکنند و معمولاً توسط حشرات مکنده مانند: زنجرکها از درختی به درخت دیگر منتقل میشوند. این بیماری با اختلال در رشد طبیعی شاخهها و برگها باعث ضعف شدید درخت میشود. علائم این آفات و بیماری های مرکبات عبارتند از:
تنها با ارسال عکس از گیاه آسیب دیده خود، میتوانید با گیاهپزشکان ما، رایگان مشاوره تخصصی داشته باشید.
از مهمترین آفات مرکبات میتوان به پسیل مرکبات، شتهها، تریپس مرکبات، شپشک آردآلود، سپردار قهوهای، مینوز برگ مرکبات و مگس میوه مدیترانهای اشاره کرد.
شرایطی مانند: دمای مناسب، رطوبت بالا، رشد زیاد شاخوبرگهای جوان، تغذیه نامتعادل و عدم مدیریت صحیح باغ میتواند باعث افزایش جمعیت آفات شود.
از مهمترین بیماریهای مرکبات میتوان به شانکر، سرخشکیدگی، گموز (پوسیدگی طوقه و ریشه)، جاروک لیموترش و نماتد ریشه اشاره کرد.
تشخیص زودهنگام باعث میشود کنترل آفت یا بیماری سریعتر انجام شود و از گسترش خسارت و کاهش محصول جلوگیری گردد.
دشمنان طبیعی مانند: کفشدوزکها، بالتوریها، مگسهای سیرفیده و زنبورهای پارازیتوئید با تغذیه از آفات، جمعیت آنها را کاهش داده و به کنترل طبیعی آفات کمک میکنند.
مدیریت صحیح آبیاری، بهبود زهکشی خاک، هرس شاخههای آلوده، استفاده از نهال سالم و رعایت بهداشت باغ از مهمترین روشهای پیشگیری هستند.
این نماتد با تغذیه از ریشهها باعث اختلال در جذب آب و مواد غذایی شده و علائمی مانند ضعف درخت، زردی برگها و کاهش رشد را ایجاد میکند.
تنها با ارسال عکس از گیاه آسیب دیده خود، میتوانید با گیاهپزشکان ما، رایگان مشاوره تخصصی داشته باشید.
23 پاسخ
سلام مطالب خیلی مفید و کاربردی بود
ممنون از اطلاعات خوبی که در اختیار ما قرار میدهید
درود بر شما
ممنون از نظرتون
خوشحالیم که براتون مفید بوده
دورود بیکران.بسیار عالی وکاربردی وجامع..من علاوه بر تشکر که خیلی آموختم چقدر از کلام ساده و روان در کلمات برای اسفاده عام قشر هم وطن لذت بردم.خسته نباشی
درود بر شما
ممنون از وقتی که گذاشتید
رضایت شما افتخار ماست
سلام.
اگه در باغ مرکبات شمال ، ۶۰ درخت ۵ متری.
▪️اوایل بهمن هرس کنیم
▪️ اواخر اسفند کود کامل پتاس بالا بدیم
▪️ اواخر اردیبهشت علفتراشی علفهای هرز کنیم
▪️ اول تیر تابستان سمپاشی حشره کش و کنه کش کنیم با
(آبامکتین+ایمیداکلوپراید+اتیون+روغن ولک)
▪️ وسط شهریور سمپاشی قارچ کش کنیم با
(اکسی کلرور مس+بردو)
▪️ اواسط آبان پاییز هم داروی ضد راب اطراف درختها بریزم
الگوی خوبی است؟
بالخصوص ترکیب سم ها؟
ایرادی دارد؟
درود بر شما
برای راهنمایی بیشتر با شماره 09197166850 تماس بگیرید
با تشکر از اطلاعات مفیدتان،برای من که هیچ شناختی از آفات مرکبات نداشتم عالی بود،و امید وارم که مقالات بیشتری برای آگاهی کشاورزان ارائه بدین
درود بر شما
ممنون از نظرتون و وقتی که گذاشتید
باعرض سلام
مطلب جامع و کاملی بود
سپاسگذارم
درود بر شما
ممنون از نظرتون و وقتی که گذاشتید
خیلی مطلب مفیدی بود
با تشکر از کارشناسان
درود بر شما
ممنون از نظرتون
مطالب مفید بود،با سپاس از اساتید محترم
درود بر شما
ممنون از نظرتون و وقتی که گذاشتید
بسیار عالی و آموزنده بود سپاس از شما
درود بر شما
ممنون از اینکه وقت گذاشتید
خیلی عالی بود ممنونم
موفق باشید
سلام بسیار عالی و کاربردی و مفید بود.ممنون از اطلاعات مفیدتون
سلام بسیار عالی و کاربردی و مفید بود.ممنون از اطلاعات مفیدتون
بسیار عالی بود.ممنون از اموزش هاتون
موفق باشید
بسیار عالی از اطلاع رسانی شما بسیار متشکر